Domeinspecifieke lichaamsbeweging bij oudere volwassenen [1]
Waarom bestuderen we domeinspecifieke lichaamsbeweging?
- Regelmatig bewegen binnen verschillende domeinen — zoals transport, werk, vrije tijd en huishoudelijk werk (inclusief tuin) — biedt tal van gezondheidsvoordelen voor oudere volwassenen, waaronder een betere cardiovasculaire gezondheid, meer spierkracht, een betere geestelijke gezondheid en een verminderd risico op vallen en verwondingen.
- Oudere volwassenen kunnen in verschillende domeinen actief blijven. Zo kunnen actieve verplaatsingen (bv. wandelen of fietsen) bijdragen aan het voorkomen van hart- en vaatziekten, terwijl actieve huishoudelijke taken en recreatieve activiteiten — die plezierig zijn en dus gemakkelijker vol te houden — de algemene lichaamsbeweging mee bevorderen.
- Het bestuderen van domeinspecifieke lichaamsbeweging is essentieel om beleidsmakers te ondersteunen bij het ontwikkelen van effectieve strategieën ter bevordering van de volksgezondheid. Inzicht in dit thema stelt hen in staat gerichte interventies te ontwerpen die een actieve levensstijl bij oudere volwassenen bevorderen en zo hun gezondheid en welzijn versterken.
Hoe onderzoeken we dit?
- Lichaamsbeweging bij oudere volwassenen werd onderzocht met behulp van de lange versie van de zelfgerapporteerde International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), speciaal aangepast voor oudere volwassenen. Deze vragenlijst wordt gebruikt om de intensiteit, frequentie en duur van beweging over vier domeinen te bepalen :
- transportgerelateerde lichaamsbeweging: activiteiten zoals wandelen of fietsen om van de ene plaats naar de andere te komen;
- werkgerelateerde lichaamsbeweging: dit omvat wandelen op het werk, matig intensieve activiteiten doen (bv. lichte lasten dragen) en zware intensieve activiteiten doen (bv. zware lasten dragen of bouwwerkzaamheden);
- huishoudelijke lichaamsbeweging: matig tot zware intensieve activiteiten in huis of in de (moes)tuin (bv. ramen wassen, vloeren schrobben of harken);
- lichaamsbeweging in de vrije tijd: activiteiten zoals wandelen en fietsen tijdens de vrije tijd (niet gerelateerd aan transport), evenals matig tot hoog intensieve activiteiten (bv. zwemmen).
- Het percentage lichaamsbeweging in elk domein werd berekend door de tijd die binnen dat domein werd besteed te delen door de totale tijd besteed aan lichaamsbeweging in alle domeinen.
- Hoewel vragenlijsten veel voordelen hebben, hebben ze ook beperkingen. Mensen hebben vaak moeite om de intensiteit van hun lichaamsbeweging nauwkeurig in te schatten. Verkeerde inschattingen, in combinatie met vergeetachtigheid en het willen geven van sociaal aanvaardbare antwoorden, kan resulteren in een overschatting van het niveau van lichaamsbeweging. De resultaten zijn dus het meest geschikt om groepen (bv. volgens geslacht, leeftijd of sociaaleconomische status) te vergelijken in plaats van het trekken van absolute conclusies.
Belangrijkste resultaten
Oudere volwassenen besteden de meeste beweegtijd aan huishoudelijke lichaamsbeweging.
Oudere volwassenen besteden evenveel tijd aan transportgerelateerde lichaamsbeweging als aan lichaamsbeweging in hun vrije tijd.
Oudere mannen besteden meer tijd aan lichaamsbeweging in de vrije tijd dan oudere vrouwen, terwijl oudere vrouwen meer tijd besteden aan huishoudelijke lichaamsbeweging.
Oudere volwassenen met een laag opleidingsniveau besteden minder tijd aan lichaamsbeweging in de vrije tijd dan oudere volwassenen met een middelhoog of hoog opleidingsniveau.
Bij oudere volwassenen is het percentage tijd besteed aan huishoudelijke lichaamsbeweging hoger in Wallonië dan in Vlaanderen.
Leeftijd en geslacht
Gemiddeld percentage lichaamsbeweging uitgevoerd door volwassenen van 65 jaar en ouder tijdens transport, het werk, de vrije tijd en het huishouden, volgens geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Huishoudelijke lichaamsbeweging omvat activiteiten uitgevoerd thuis, zowel in huis als in de tuin.
- Ouderen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen in woonzorgcentra, personen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, of personen die niet zonder hulp konden worden geïnterviewd (bv. personen met dementie).
- In het algemeen besteden oudere volwassenen 21% van hun beweegtijd aan transportgerelateerde lichaamsbeweging en 22% aan lichaamsbeweging in de vrije tijd. Dit is lager dan het percentage beweegtijd besteed aan huishoudelijke lichaamsbeweging (47%).
- Oudere volwassenen besteden 2% van hun beweegtijd aan werkgerelateerde lichaamsbeweging.
- Er is een verschil tussen vrouwen en mannen wat betreft lichaamsbeweging tijdens de vrije tijd en huishoudelijke lichaamsbeweging: mannen besteden meer tijd aan lichaamsbeweging in de vrije tijd (26%) dan vrouwen (18%), terwijl vrouwen meer tijd besteden aan huishoudelijke lichaamsbeweging (51%) dan mannen (44%).
Opleidingsniveau
Gemiddeld percentage lichaamsbeweging uitgevoerd door volwassenen van 65 jaar en ouder tijdens transport, het werk, de vrije tijd en het huishouden, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Huishoudelijke lichaamsbeweging omvat activiteiten uitgevoerd thuis, zowel in huis als in de tuin.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogst behaalde diploma door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Ouderen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen in woonzorgcentra, personen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, of personen die niet zonder hulp konden worden geïnterviewd (bv. personen met dementie).
- Oudere volwassenen met een laag opleidingsniveau besteden 19% van hun beweegtijd aan lichaamsbeweging in de vrije tijd, wat minder is dan oudere volwassenen met een middelhoog (26%) of hoog (27%) opleidingsniveau.
- Er is geen verschil in het percentage tijd besteed aan lichaamsbeweging gerelateerd aan transport, werk of huishouden tussen de verschillende opleidingsniveaus.
Regio
Gemiddeld percentage lichaamsbeweging uitgevoerd door volwassenen van 65 jaar en ouder tijdens transport, het werk, de vrije tijd en het huishouden, volgens regio, België: 2022-2023
- Gecorrigeerd = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status, en gecorrigeerd volgens leeftijd en geslacht op basis van een lineair regressiemodel (met de Belgische bevolking van 2022-2023 als referentie).
- Huishoudelijke lichaamsbeweging omvat activiteiten uitgevoerd thuis, zowel in huis als in de tuin.
- Ouderen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen in woonzorgcentra, personen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, of personen die niet zonder hulp konden worden geïnterviewd (bv. personen met dementie).
- Het percentage tijd dat oudere volwassenen besteden aan huishoudelijke lichaamsbeweging is hoger in Wallonië (53%) dan in Vlaanderen (45%).
- Er is geen verschil tussen Vlaanderen en Wallonië in het percentage tijd dat wordt besteed aan lichaamsbeweging gerelateerd aan transport, werk en vrij tijd.
Gelieve naar deze pagina te verwijzen als: Sciensano. Lichaamsbeweging en sedentair gedrag bij oudere volwassenen: Domeinspecifieke lichaamsbeweging, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, December 2024, Brussel, België, https://www.sciensano.be/nl/resultaten-van-de-nationale-voedselconsumptiepeiling-2022-2023/lichaamsbeweging-en-sedentair-gedrag-bij-oudere-volwassenen/domeinspecifieke [1]