Vetten en oliën [1]
Waarom bestuderen we de consumptie van vetten en oliën volgens de voedingsaanbevelingen?
- Een evenwichtige voeding speelt een belangrijke rol in het behoud en de bevordering van de gezondheid. De Hoge Gezondheidsraad geeft voedingsaanbevelingen [2] op maat van de Belgische bevolking, met als doel ziekte, vroegtijdige sterfte en de algemene ziektelast, die deels veroorzaakt wordt door ongezonde eetgewoonten, te verminderen.
-
Vetten en oliën zijn bronnen van verschillende vetzuren, vitamine A, D en E, en bioactieve bestanddelen zoals polyfenolen en andere antioxidanten. De nutritionele samenstelling van deze voedingsmiddelen varieert echter sterk en dit kan, samen met verschillen in bereidingswijzen, verschillen in gezondheidseffecten verklaren. In het algemeen verhoogt de consumptie van vetten en oliën die rijk zijn aan verzadigde vetzuren en transvetzuren het risico op hart- en vaatziekten, terwijl de vervanging ervan door plantaardige vetten die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren het risico op hart- en vaatziekten vermindert.
-
De Hoge Gezondheidsraad beveelt daarom aan om de consumptie van boter, reuzel en tropische oliën (zoals kokosnoot- en palmolie) te beperken en de voorkeur te geven aan plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en margarines die van deze oliën zijn gemaakt.
Hoe hebben we de consumptie van vetten en oliën bestudeerd?
- Getrainde interviewers voerden twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen uit om alle voedingsmiddelen en dranken te registreren die de deelnemers de vorige dag hadden geconsumeerd. Deze interviews werden op een gestandaardiseerde manier uitgevoerd met behulp van een gespecialiseerd computerprogramma (GloboDiet®).
- De inname van vetten en oliën werd beoordeeld als gebruikelijke inname (ook wel chronische inname of inname op lange termijn genoemd), wat staat voor de gemiddelde dagelijkse inname op lange termijn. Deze methode houdt rekening met natuurlijke dag-tot-dag variaties in wat en hoeveel mensen eten en geeft een nauwkeuriger beeld van typische voedingsgewoonten in de loop van de tijd. Dit is vooral belangrijk bij het evalueren of een bevolking voldoet aan de voedingsaanbevelingen. Alle innames die in de onderstaande resultaten worden genoemd, hebben betrekking op de gemiddelde gebruikelijke inname, tenzij anders vermeld.
- Het statistische programma Statistical Program to Assess habitual Dietary Exposure (SPADE) werd gebruikt om de verdeling van de gebruikelijke inname in te schatten op basis van de kortetermijngegevens die werden verzameld via de 24-uurs voedingsnavragen.
- Op deze pagina presenteren we de gemiddelde gebruikelijke inname van zowel aanbevolen als niet-aanbevolen (zie de definitie hieronder) vetten en oliën in de bevolking, gebaseerd op statistische modellering. Daarnaast tonen we de gemiddelde verhouding tussen de hoeveelheid aanbevolen vetten en oliën die werden geconsumeerd door een individu en de totale hoeveelheid vetten en oliën die door hetzelfde individu werden geconsumeerd (uitgedrukt als percentage). Deze ratio werd zonder modellering berekend voor elke interviewdag. Vervolgens werd het gemiddelde over beide interviewdagen berekend voor elke deelnemer die vetten en oliën consumeerde. Ten slotte werd het gemiddelde berekend en gepresenteerd voor de totale bevolking en voor subgroepen (geslacht en leeftijd, opleiding, regio, jaar).
- Een gedetailleerde beschrijving van de methodologie is hier [3] beschikbaar.
Wat hebben we opgenomen als „aanbevolen, niet-aanbevolen en totaal aan vetten en oliën”?
- Gebaseerd op de voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad:
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren: plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden;
- Tot de niet-aanbevolen vetten en oliën behoren: boter, harde margarines (in wikkel), combinaties van plantaardige oliën met dierlijke vetten, reuzel en tropische oliën zoals kokos- en palmolie;
- Het totaal aan vetten en oliën omvat zowel aanbevolen als niet-aanbevolen vetten en oliën.
BELANGRIJKSTE RESULTATEN
De bevolking van 3 jaar en ouder in België eet dagelijks gemiddeld 9 g aanbevolen vetten en oliën en 8 g niet-aanbevolen vetten en oliën
Gemiddeld maken de aanbevolen vetten en oliën bijna de helft uit van de totale hoeveelheid vetten en oliën die de bevolking van 3 jaar en ouder consumeert
De consumptie van aanbevolen en niet-aanbevolen vetten en oliën neemt toe met de leeftijd
De consumptie van aanbevolen vetten en oliën die is hoger in Vlaanderen dan in Wallonië
De consumptie van aanbevolen vetten en oliën is gedaald tussen 2014-2015 (11 g/dag) en 2022-2023 (8 g/dag) in de bevolking van 3-64 jaar
Volgens leeftijd en geslacht
Gemiddelde gebruikelijke inname van aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- In België bedraagt de gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën 9 g/dag bij de bevolking van 3 jaar en ouder, terwijl de mediane inname 7 g/dag is.
- Mannen hebben een hogere gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën (10 g/dag) dan vrouwen (8 g/dag). Dit verschil is vooral uitgesproken bij volwassenen van 18 tot 64 jaar.
- De gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën is lager bij kinderen van 3-9 jaar (6 g/dag) en bij adolescenten van 10-17 jaar (7 g/dag) dan bij volwassenen van 18-64 jaar (9 g/dag). Daarnaast is de gemiddelde inname lager bij volwassenen van 18-64 jaar dan bij volwassenen van 65 jaar en ouder (11 g/dag).
Gemiddelde gebruikelijke inname van niet-aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- Niet-aanbevolen vetten en oliën zijn boter, harde margarines (in wikkel), combinaties van plantaardige oliën met dierlijke vetten, reuzel en tropische oliën zoals kokos- en palmolie.
- In België bedraagt de gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën die 8 g/dag bij de bevolking van 3 jaar en ouder, terwijl de mediane inname 6 g/dag is.
- Over het algemeen is de gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën vergelijkbaar bij mannen en vrouwen (8 g/dag). Echter, onder volwassenen van 18-64 jaar eten mannen meer niet-aanbevolen vetten en oliën (9 g/dag) dan vrouwen (7 g/dag).
- De gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën is lager bij kinderen van 3-9 jaar (5 g/dag) en bij adolescenten van 10-17 jaar (5 g/dag) dan bij volwassenen van 18-64 jaar (8 g/dag). Daarnaast is deze gemiddelde inname lager bij volwassenen van 18-64 jaar dan bij volwassenen van 65 jaar en ouder (12 g/dag).
Gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën als percentage van de totale inname van vetten en oliën (%) in de bevolking van 3 jaar en ouder die vetten en oliën consumeert, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- In België consumeert de bevolking van 3 jaar en ouder gemiddeld 47% van de totale hoeveelheid vetten en oliën in de vorm van aanbevolen vetten en oliën.
- Dit gemiddelde percentage is vergelijkbaar bij mannen en vrouwen.
- Het percentage aanbevolen vetten en oliën binnen de totale vet- en olieconsumptie is gemiddeld hoger bij kinderen van 3 tot 9 jaar en bij adolescenten van 10 tot 17 jaar (52%) dan bij volwassenen van 65 jaar en ouder (42%).
Volgens opleidingsniveau
Gemiddelde gebruikelijke inname van aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- De gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën ligt rond de 9 g/dag in de verschillende opleidingsgroepen.
Gemiddelde gebruikelijke inname van niet-aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Niet-aanbevolen vetten en oliën zijn boter, harde margarines (in wikkel), combinaties van plantaardige oliën met dierlijke vetten, reuzel en tropische oliën zoals kokos- en palmolie.
- De gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën is hoger bij mensen met een laag opleidingsniveau (9 g/dag) dan bij mensen met een middelhoog (7 g/dag) of hoog (7 g/dag) opleidingsniveau.
Gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën als percentage van de totale inname van vetten en oliën (%) in de bevolking van 3 jaar en ouder die vetten en oliën consumeert, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- Aanbevolen vetten en oliën maken gemiddeld een groter percentage uit van de totale vetten en oliën die worden geconsumeerd door mensen met een hoog opleidingsniveau (51%) dan door mensen met een laag opleidingsniveau (44%).
Volgens regio
Gemiddelde gebruikelijke inname van aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- De gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën is hoger in Vlaanderen (10 g/dag) dan in Wallonië (7 g/dag).
Gemiddelde gebruikelijke inname van niet-aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Niet-aanbevolen vetten en oliën zijn boter, harde margarines (in wikkel), combinaties van plantaardige oliën met dierlijke vetten, reuzel en tropische oliën zoals kokos- en palmolie.
- De gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën is 8 g/dag in Vlaanderen en 9 g/dag in Wallonië.
Gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën als percentage van de totale inname van vetten en oliën (%) in de bevolking van 3 jaar en ouder die vetten en oliën consumeert, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- Het gemiddelde percentage geconsumeerde vetten en oliën die behoren tot de groep van aanbevolen vetten en oliën is hoger in Vlaanderen (50%) dan in Wallonië (38%).
Volgens jaar
Gemiddelde gebruikelijke inname van aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 tot 64 jaar, volgens jaar, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- De gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën in de bevolking van 3 tot 64 jaar is gedaald tussen 2014-2015 en 2022-2023 van 11 g/dag naar 8 g/dag.
Gemiddelde gebruikelijke inname van niet-aanbevolen vetten en oliën (g/dag) in de bevolking van 3 tot 64 jaar, volgens jaar, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Niet-aanbevolen vetten en oliën zijn boter, harde margarines (in wikkel), combinaties van plantaardige oliën met dierlijke vetten, reuzel en tropische oliën zoals kokos- en palmolie.
- De gemiddelde inname van niet-aanbevolen vetten en oliën in de bevolking van 3 tot 64 jaar is ongewijzigd gebleven tussen 2014-2015 (8 g/dag) en 2022-2023 (7 g/dag).
Gemiddelde inname van aanbevolen vetten en oliën als percentage van de totale inname van vetten en oliën (%) in de bevolking van 3-64 jaar die vetten en oliën consumeert, volgens jaar, België: 2022-2023
- Gecorrigeerd = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status, en gecorrigeerd volgens leeftijd en geslacht op basis van een lineair regressiemodel (met de Belgische bevolking van 2022-2023 als referentie).
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Tot de aanbevolen vetten en oliën behoren plantaardige oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren en zachte of vloeibare margarines (in een vlootje) die van deze oliën gemaakt werden.
- Het gemiddelde percentage geconsumeerde vetten en oliën die behoren tot de groep van de aanbevolen vetten en oliën is gedaald van 57% in 2014-2015 naar 48% in 2022-2023, in de bevolking van 3 tot 64 jaar oud.
Gelieve naar deze pagina te verwijzen als: Sciensano. Voedingsaanbevelingen: Vetten en oliën, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, Juni 2025, Brussel, België, https://www.sciensano.be/nl/resultaten-van-de-nationale-voedselconsumptiepeiling-2022-2023/voedingsaanbevelingen/vetten-en-olien [1]