Vis en schaal- en schelpdieren [1]
Waarom bestuderen we de consumptie van vis en schaal- en schelpdieren volgens de voedingsaanbevelingen?
- Een evenwichtige voeding speelt een belangrijke rol in het behoud en de bevordering van de gezondheid. De Hoge Gezondheidsraad geeft voedingsaanbevelingen [2] op maat van de Belgische bevolking, met als doel ziekte, vroegtijdige sterfte en de algemene ziektelast, die deels veroorzaakt wordt door ongezonde eetgewoonten, te verminderen.
-
Vis en schaal- en schelpdieren zijn een waardevolle bron van essentiële voedingsstoffen, zoals hoogwaardige eiwitten, lange-keten omega-3 vetzuren (zoals eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA)), jodium, selenium, zink, vitamine D en vitamine B12. Het gehalte aan voedingsstoffen kan variëren afhankelijk van de soort, de voeding, de omgeving, de leeftijd en de manier waarop ze worden geconserveerd en bereid. Regelmatige consumptie van vis wordt in verband gebracht met een verminderd risico op hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, cognitieve achteruitgang en het metabool syndroom, waarbij de algemene mortaliteit afneemt, hoewel er mogelijke risico’s zijn verbonden aan een hoge consumptie van gezouten vis en besmetting met zware metalen. De voordelen van het eten van vis wegen echter op tegen de mogelijke risico’s.
-
De Hoge Gezondheidsraad raadt volwassenen aan om minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week te eten, waaronder één keer vette vis (die tot 10 keer meer EPA en DHA leveren dan magere vis).
Hoe hebben we de consumptie van vis en schaal- en schelpdieren bestudeerd?
- Getrainde interviewers voerden twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen uit om alle voedingsmiddelen en dranken te registreren die de deelnemers de vorige dag hadden geconsumeerd. Deze interviews werden op een gestandaardiseerde manier uitgevoerd met behulp van een gespecialiseerd computerprogramma (GloboDiet®).
- De inname van vis en schaal- en schelpdieren werd beoordeeld als gebruikelijke inname (ook wel chronische inname of inname op lange termijn genoemd), wat staat voor de gemiddelde dagelijkse inname op lange termijn. Deze methode houdt rekening met natuurlijke dag-tot-dag variaties in wat en hoeveel mensen eten en geeft een nauwkeuriger beeld van typische voedingsgewoonten in de loop van de tijd. Dit is vooral belangrijk bij het evalueren of een bevolking voldoet aan de voedingsaanbevelingen. Alle innames die in de onderstaande resultaten worden genoemd, hebben betrekking op de gemiddelde gebruikelijke inname, tenzij anders vermeld.
- Het statistische programma Statistical Program to Assess habitual Dietary Exposure (SPADE) werd gebruikt om de verdeling van de gebruikelijke inname in te schatten op basis van de kortetermijngegevens die werden verzameld via de 24-uurs voedingsnavragen.
- Naast de 24-uursvoedingsnavragen, vulden de respondenten (of de ouders in het geval van kinderen) een voedselfrequentievragenlijst in. Ze werden gevraagd hoe vaak ze een bepaald voedingsmiddel of een bepaalde voedingsgroep in de afgelopen 12 maanden hadden geconsumeerd. De antwoordopties waren: Nooit, minder dan 1 keer per maand, 1-3 keer per maand, 1 keer per week, 2-4 keer per week, 5-6 keer per week, 1 keer per dag, 2-3 keer per dag, meer dan 3 keer per dag. Het percentage van de bevolking dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, werd beoordeeld en wordt op deze pagina gepresenteerd, samen met de gemiddelde gebruikelijke inname.
- Een gedetailleerde beschrijving van de methodologie is hier [3] beschikbaar.
Wat hebben we opgenomen als „vis en schaal- en schelpdieren”?
- Gebaseerd op de voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad:
- omvat „vis en schaal- en schelpdieren”: verse, ingevroren, gerookte en ingeblikte vis (naturel of in olie/azijn), evenals schaal- en schelpdieren;
- omvat „vis en schaal- en schelpdieren” niet: gefrituurde vis en visproducten zoals vissticks of visburgers.
- Het percentage van de bevolking dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, werd berekend op basis van de volgende items van de voedselfrequentievragenlijst:
- Verse of diepgevroren vis;
- Gerookte vis (gerookte zalm, heilbot, makreel, forel, etc.);
- Schaal- en schelpdieren (mosselen, oesters, kreeft, krab, garnalen, etc.).
BELANGRIJKSTE RESULTATEN
De bevolking van 3 jaar en ouder in België eet gemiddeld 18 g vis en schaal- en schelpdieren per dag, wat neerkomt op 126 g per week
23% van de volwassenen eet minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week
Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) eten minder vis en schaal- en schelpdieren dan volwassenen van 18 jaar en ouder
38% van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren in de bevolking van 3 jaar en ouder is afkomstig van vette vis
Mensen met een laag opleidingsniveau eten vaker nooit vis en schaal- en schelpdieren
Volgens leeftijd en geslacht
Gemiddelde gebruikelijke inname van vis en schaal- en schelpdieren (g/dag) bij de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- In België bedraagt de gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren 18 g/dag (of 126 g/week), terwijl de mediane inname 12 g/dag (of 84 g/week) is.
- Er is geen verschil in de gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren tussen mannen en vrouwen.
- De gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren is lager bij kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) (9 g/dag of 63 g/week) dan bij volwassenen (18-64 jaar) (19 g/dag of 133 g/week) en oudere volwassenen (65 jaar en ouder) (24 g/dag of 168 g/week).
Percentage van de bevolking van 18 jaar en ouder dat minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) zijn niet opgenomen, omdat deze voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad alleen geldt voor volwassenen.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- 23% van de volwassenen in België voldoet aan de aanbeveling om minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week te consumeren.
- Er zijn geen verschillen naar leeftijd in het voldoen aan deze aanbeveling.
- Van de volwassenen van 65 jaar en ouder consumeert 34% van de mannen en 24% van de vrouwen minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week. Uit de beschikbare gegevens kan echter niet worden geconcludeerd of mannen vaker aan de aanbeveling voldoen dan vrouwen.
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Het percentage is berekend op basis van de items „Verse of diepgevroren vis”, „Gerookte vis” en „Schaal- en schelpdieren” van de voedselfrequentievragenlijst en omvat personen die aangaven nooit één van deze items te consumeren.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- 5% van de bevolking in België van 3 jaar en ouder eet nooit vis of schaal- en schelpdieren.
- Dit percentage verschilt niet tussen mannen en vrouwen.
- Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) eten vaker nooit vis en schaal- en schelpdieren (respectievelijk 7% en 9%) dan volwassenen van middelbare leeftijd (40-64 jaar) en oudere volwassenen (65 jaar en ouder) (3%).
Gemiddelde inname van vette vis als percentage van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren (%) bij de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Ansjovis, bokking, forel, geep, goudbrasem, haring, karper, maatje, makreel, rivierpaling, poon, sprot, sardien, zalm, zalmforel, zwaardvis, kaviaar, zalmousse, viseieren/kuit, schelvislever en rolmops werden als vette vis opgenomen.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden hebben gehad tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- In België bestaat bij de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaaldieren eet, gemiddeld 38% van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren uit vette vis.
- Dit aandeel verschilt niet volgens geslacht of leeftijd.
Volgens opleidingsniveau
Gemiddelde gebruikelijke inname van vis en schaal- en schelpdieren (g/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- De gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren in de bevolking van 3 jaar en ouder is 14 g/dag (of 98 g/week) voor mensen met een laag opleidingsniveau, 20 g/dag (of 140 g/week) voor mensen met een middelhoog opleidingsniveau en 23 g/dag (of 161 g/week) voor mensen met een hoog opleidingsniveau.
- Uit de beschikbare gegevens kan niet worden geconcludeerd of mensen met een laag opleidingsniveau een lagere inname hebben dan mensen met een middelhoog of hoog opleidingsniveau.
Percentage van de bevolking van 18 jaar en ouder dat minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) zijn niet opgenomen, omdat deze voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad alleen geldt voor volwassenen.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Slechts 17% van de volwassenen met een laag opleidingsniveau voldoet aan de aanbeveling om 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week te eten, tegenover 30% van de volwassenen met een middelhoog opleidingsniveau en 36% van de volwassenen met een hoog opleidingsniveau.
- Uit de beschikbare gegevens kan niet worden geconcludeerd of mensen met een laag opleidingsniveau minder vaak aan de aanbeveling voldoen.
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Het percentage is berekend op basis van de items „Verse of diepgevroren vis”, „Gerookte vis” en „Schaal- en schelpdieren” van de voedselfrequentievragenlijst en omvat personen die aangaven nooit één van deze items te consumeren.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- Mensen van 3 jaar en ouder met een laag opleidingsniveau eten vaker nooit vis en schaal- en schelpdieren (7%) dan mensen met een middelhoog (4%) of hoog opleidingsniveau (3%).
Gemiddelde inname van vette vis als percentage van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren (%) bij de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens opleidingsniveau, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Ansjovis, bokking, forel, geep, goudbrasem, haring, karper, maatje, makreel, rivierpaling, poon, sprot, sardien, zalm, zalmforel, zwaardvis, kaviaar, zalmousse, viseieren/kuit, schelvislever en rolmops werden als vette vis opgenomen.
- Het opleidingsniveau wordt berekend op het niveau van het huishouden door rekening te houden met het hoogste diploma behaald door: (i) de respondenten of hun partner voor volwassenen (van 18 jaar en ouder), of (ii) de vader en moeder (of verzorger, indien van toepassing) voor kinderen en adolescenten (van 3 tot 17 jaar). Gemakshalve verwijzen we echter naar het opleidingsniveau van individuen in plaats van naar het opleidingsniveau van hun huishoudens.
- De gemiddelde inname van vette vis als percentage van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren (%) in de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaal- en schelpdieren eet, is hoger bij mensen met een hoog opleidingsniveau (46%), vergeleken met mensen met een middelhoog (36%) of laag opleidingsniveau (32%).
Volgens regio
Gemiddelde gebruikelijke inname van vis en schaal- en schelpdieren (g/dag) bij de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- De gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren in de bevolking van 3 jaar en ouder is vergelijkbaar in Vlaanderen en Wallonië (17 g/dag of 119 g/week).
Percentage van de bevolking van 18 jaar en ouder dat minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) zijn niet opgenomen, omdat deze voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad alleen geldt voor volwassenen.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Het percentage volwassenen dat minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, is vergelijkbaar in Vlaanderen (23%) en Wallonië (20%).
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Het percentage is berekend op basis van de items „Verse of diepgevroren vis”, „Gerookte vis” en „Schaal- en schelpdieren” van de voedselfrequentievragenlijst en omvat personen die aangaven nooit één van deze items te consumeren.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Mensen van 3 jaar en ouder die in Wallonië wonen, eten vaker nooit vis en schaal- en schelpdieren (7%) dan mensen die in Vlaanderen wonen (4%).
Gemiddelde inname van vette vis als percentage van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren (%) bij de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Ansjovis, bokking, forel, geep, goudbrasem, haring, karper, maatje, makreel, rivierpaling, poon, sprot, sardien, zalm, zalmforel, zwaardvis, kaviaar, zalmousse, viseieren/kuit, schelvislever en rolmops werden als vette vis opgenomen.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens van België.
- Het gemiddelde aandeel van vette vis in de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren is vergelijkbaar in Vlaanderen (39%) en Wallonië (37%).
Volgens jaar
Gemiddelde gebruikelijke inname van vis en schaal- en schelpdieren (g/dag) bij de bevolking van 3 tot 64 jaar, volgens jaar, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname verwijst naar de geschatte gemiddelde gebruikelijke inname, berekend op basis van twee niet-opeenvolgende 24-uurs voedingsnavragen.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- De gemiddelde inname van vis en schaal- en schelpdieren in de bevolking van 3 tot 64 jaar was 20 g/dag (of 140 g/week) in 2014-2015 en 16 g/dag (of 112 g/week) in 2022-2023.
- Uit de beschikbare gegevens kan niet worden geconcludeerd of de gemiddelde inname tussen 2014-2015 en 2022-2023 al dan niet is gedaald.
Percentage van de bevolking van 18 tot 64 jaar dat minstens 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, volgens jaar, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Kinderen (3-9 jaar) en adolescenten (10-17 jaar) zijn niet opgenomen, omdat deze voedingsaanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad alleen geldt voor volwassenen.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Het percentage volwassenen dat ten minste 200 g vis en schaal- en schelpdieren per week eet, was 27% in 2014-2015 en 21% in 2022-2023.
- Uit de beschikbare gegevens kan niet worden geconcludeerd of dit percentage tussen 2014-2015 en 2022-2023 al dan niet is gedaald.
Percentage van de bevolking van 3 tot 64 jaar dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens jaar, België: 2022-2023
- Gecorrigeerd = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status, en gecorrigeerd volgens leeftijd en geslacht op basis van een lineair regressiemodel (met de Belgische bevolking van 2022-2023 als referentie).
- Het percentage is berekend op basis van de items „Verse of diepgevroren vis”, „Gerookte vis” en „Schaal- en schelpdieren” van de voedselfrequentievragenlijst en omvat personen die aangaven nooit één van deze items te consumeren.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Het percentage mensen in de leeftijd van 3 tot 64 jaar dat nooit vis en schaal- en schelpdieren eet, is niet veranderd tussen 2014-2015 en 2022-2023 (5%).
Gemiddelde inname van vette vis als percentage van de totale inname van vis en schaal- en schelpdieren (%) bij de bevolking van 3 jaar en ouder die vis en schaal- en schelpdieren eet, volgens jaar, België: 2022-2023
- Gecorrigeerd = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status, en gecorrigeerd volgens leeftijd en geslacht op basis van een lineair regressiemodel (met de Belgische bevolking van 2022-2023 als referentie).
- Ansjovis, bokking, forel, geep, goudbrasem, haring, karper, maatje, makreel, rivierpaling, poon, sprot, sardien, zalm, zalmforel, zwaardvis, kaviaar, zalmousse, viseieren/kuit, schelvislever en rolmops werden als vette vis opgenomen.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder zijn niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Het gemiddelde aandeel van vette vis in de inname van vis en schaal- en schelpdieren is gestegen tussen 2014-2015 (31%) en 2022-2023 (38%).
Gelieve naar deze pagina te verwijzen als: Sciensano. Voedingsaanbevelingen: Vis en schaal- en schelpdieren, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, Juni 2025, Brussel, België, https://www.sciensano.be/nl/resultaten-van-de-nationale-voedselconsumptiepeiling-2022-2023/voedingsaanbevelingen/vis-en-schaal-en-schelpdieren [4]