TDI - Het register van verslavingsbehandelingen in België

Het bestuderen van verslaving is complex vanwege de aard van de stoornissen en de omstandigheden eromheen. Het illegale karakter van bepaalde substanties en de stigmatisering of sociale afkeuring van dit gedrag kunnen een negatieve invloed hebben op de zichtbaarheid van dit gedrag.

De informatie die wordt verzameld wanneer een persoon wordt behandeld voor zijn of haar verslaving, is in deze omstandigheden een bron van primair belang. Ten eerste maken behandelcentra het mogelijk om deze populatie te bereiken, die soms moeilijk te identificeren is. Ten tweede beperkt het feit dat deze gegevensverzameling gebeurt via gezondheidswerkers bepaalde fouten met betrekking tot zelfgerapporteerde informatie. Ten slotte maakt het toezicht, de systematisering en de financiering van deze gegevensverzameling het mogelijk om hun duurzaamheid, kwaliteit en vergelijkbaarheid in de tijd te garanderen.

Op Europees niveau, is het register voor verslavingszorg (TDI) een belangrijk epidemiologisch instrument van het Agentschap van de Europese Unie voor drugs (EUDA). Er is een gemeenschappelijk Europees protocol voor gegevensverzameling ontwikkeld en in de loop der tijd verbeterd. Dit protocol is geleidelijk aangenomen in de 27 lidstaten en in een hele reeks andere naburige partnerlanden (Noorwegen, Turkije, Zwitserland, enz.). De EUDA, die jaarlijks informatie verzamelt uit de verschillende EU-lidstaten, maakt het mogelijk informatie over bijna 300.000 patiënten per jaar te verkrijgen.

In 2011 België is officieel gestart met de gestandaardiseerde verzameling van TDI-gegevens op basis van het protocol dat op Europees niveau in uitvoering is. Deze werkwijze is vastgelegd in een protocolakkoord dat is aangenomen door de verschillende ministers die bevoegd zijn voor volksgezondheid. Sciensano werd vervolgens aangesteld als nationaal coördinator van het TDI-register en belast met de ontwikkeling van een protocol en instrumenten die specifiek zijn voor de Belgische context, flexibel en veilig in overeenstemming met de nationale en internationale regels inzake privacy. Dit protocol werd in 2015 licht aangepast, maar sinds januari 2026 vindt er een grote herziening plaats. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar gedragsverslavingen, het bestuderen van het einde van behandelepisodes en de prevalentie van behandelingen.

In het registratieprotocol, dat op 1 januari 2026 ingaat, wordt de gehele methodiek beschreven.

Het protocol dat van 2015 tot 2025 werd gebruikt, is nog steeds beschikbaar in de vorm van een artikel.

Bestudeerde populatie

Het register bestudeert mensen die in een zorgafdeling een behandeling voor verslaving ondergaan.

Momenten voor gegevensverzameling

Het register verzamelt informatie (1) aan het begin van elke nieuwe behandelingsepisode, (2) aan het einde van elke behandelingsepisode en (3) voor elke persoon die gedurende het jaar in contact staat met de zorgafdeling.

Vragenlijsten

Voor elk van deze drie behandelingsmomenten wordt een vragenlijst ingevuld: de START-vragenlijst (begin van een episode), de END-vragenlijst (einde van een episode) en de SHORT vragenlijst (contact gedurende het jaar).

De START-vragenlijst bevat 31 vragen over de identificatie van de behandelde persoon, de beschrijving van het sociaaleconomische profiel, de beschrijving van de behandeling en het verslavingsprofiel.

De END-vragenlijst bevat 6 vragen over de identificatie van de behandelde persoon, de datum waarop de behandeling is beëindigd en de redenen voor het beëindigen van de behandeling.

De SHORT-vragenlijst bevat 5 vragen over de identificatie van de persoon die behandeld wordt, zijn leeftijd, geslacht en voornaamste substantie- of verslavingsgedrag.

Registratie TDI-gegevens 2025

De uiterste datum voor het indienen van de gegevens van 2025 is 31 maart 2026 ofwel via het registratiesysteem, ofwel door het sturen van een gestandaardiseerd gegevensbestand (zie procedure hier).

Kunt u ons via e-mail (tdi@sciensano.be) laten weten dat u klaar bent met de registratie van deze gegevens. Wij sturen u dan na controle van de gegevens een korte gepersonaliseerde feedback.

TDI-gegevens 2026

De registraties voor 2026 moeten volgens het nieuwe registratieprotocol starten, enkel voor de START-vragenlijst (voorheen de TDI-vragenlijst).

In 2027 vindt de registratie plaats met de 3 vragenlijsten: START, END en SHORT.

Nuttige documenten
 

• Het registratieprotocol : Volledige document (47p.)  -  Samenvatting van het protocol (16p.)  -  Video van de webinar (43’)
• Veelgestelde vragen
• START-vragenlijst : Gedetailleerde versie (met vragen, hulp)  -  Lichte versie (alleen vragen)
• END-vragenlijst : Gedetailleerde versie
• SHORT-vragenlist : Gedetailleerde versie
• Het codeboek van de verschillende vragenlijsten : Excel formaat
• Het TDI-dataregistratieplatform is toegankelijk via deze link: https://lime.healthdata.be/

• Protocolakkoord (wordt momenteel herzien om het nieuwe protocol op te nemen)
• Koninklijk besluit voor TDI-registratie in ziekenhuizen (wordt momenteel herzien om het nieuwe protocol op te nemen)
• Verslagen van de TDI coordinatie comité :
  • 2025 : 27 maart 2025
  • 2024 : 28 nov 2024 ; 05 sept 2024 ; 28 maart 2024
  • 2023 : 23 nov 2023 ; 07 sept 2023 ; 30 maart 2023
  • 2022 : 24 nov 2022 ; 08 sept 2022 ; 09 juni 2022 ; 31 maart 2022