Last updated on 7-7-2025 by Thérésa Lebacq
Waarom bestuderen we de inname van vitamine A?
- Vitamine A verwijst naar een familie van chemisch verwante vetoplosbare verbindingen, die dezelfde activiteit uitoefenen als retinol. Hun activiteit wordt uitgedrukt in retinol equivalenten (RE). Ze spelen een belangrijke rol bij het gezichtsvermogen en de gezondheid van de ogen, vooral bij het nachtzicht. Daarnaast zijn ze betrokken bij groei en ontwikkeling, immuniteit, celdifferentiatie en de gezondheid van de huid.
- Vitamine A kan worden verkregen uit voeding van dierlijke of plantaardige oorsprong. Voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong bevatten actieve vormen van vitamine A, namelijk retinol of zijn esters. Belangrijke dierlijke bronnen van vitamine A zijn lever, visolie, eieren, zuivelproducten en vette vis. Planten bevatten carotenoïden, waarvan β- en α-caroteen en β-cryptoxanthine precursoren zijn van vitamine A. Deze zitten in groene bladgroenten, oranje groenten zoals wortel, zoete aardappel en pompoen en geel en oranje fruit zoals mango. Margarines zijn een bijkomende bron van vitamine A, omdat ze verplicht verrijkt worden met retinol.
- Het lichaam neemt vitamine A uit dierlijke producten, in de vorm van retinol, veel gemakkelijker op dan de plantaardige vormen, zoals β-caroteen. Omdat β-caroteen minder efficiënt wordt omgezet in vitamine A, worden conversiefactoren gebruikt om de totale vitamine A-inname uit te drukken in retinolequivalenten (RE). 6 µg β-caroteen = 1 µg RE
- Een te lage consumptie van voedingsmiddelen rijk aan vitamine A verhoogt het risico op een tekort. Op korte termijn kan het lichaam dit compenseren met zijn vitamine A-voorraad. Een langdurig tekort kan in ernstige gevallen leiden tot een verminderde werking van het immuunsysteem en het aantasten van het nachtzicht.
- De Belgische Hoge Gezondheidsraad stelt dat een gezonde en gevarieerde voeding voldoende vitamine A levert, zonder risico op overconsumptie. Gezien het lage risico op een tekort en de verwachte gemiddelde inname van vitamine A uit voeding, adviseert de Hoge Gezondheidsraad dat supplementen voor personen met een risico op een tekort aan vitamine A niet meer vitamine A bevatten dan de aanbevolen dagelijkse inname, die 750 µg RE/dag bedraagt voor volwassen mannen en 650, 700 en 1350 µg RE/dag voor respectievelijk volwassen vrouwen, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.
- Overconsumptie van vitamine A kan schadelijk zijn. In België, zijn vitamine A supplementen op grote schaal vrij verkrijgbaar, waardoor er bezorgdheid is over mogelijk overmatig gebruik. Daarnaast bevatten lever en afgeleide producten, zoals leverpaté, zeer hoge gehaltes aan vitamine A. Een te hoge inname van vitamine A kan leiden tot leverschade, neurotoxiciteit en haaruitval (alopecia). Bij zwangere vrouwen is overmatige inname bijzonder gevaarlijk vanwege de teratogene werking van vitamine A. Daarom is het essentieel om de inname van supplementen zorgvuldig te monitoren om zowel een toereikende als veilige inname te waarborgen.
Hoe onderzoeken we dit?
- Het aandeel van de bevolking met een ontoereikende inname van vitamine A uit voeding of uit voeding en supplementen werd beoordeeld door de gemiddelde inname van vitamine A door de bevolking te vergelijken met de referentiewaarden (gedefineerd als gemiddelde behoefte (AR)) die zijn vastgesteld door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA): tussen 205 en 320 µg RE/dag voor kinderen, afhankelijk van leeftijd, tussen 480 en 580 µg RE/dag voor adolescenten, afhankelijk van leeftijd en geslacht, en 490 en 570 µg RE/dag voor respectievelijk volwassen vrouwen en mannen.
- De prevalentie van overmatige vitamine A inname uit voeding of uit voeding en supplementen samen, werd geschat als het percentage van de bevolking met een gemiddelde inname van vitamine A boven de door EFSA vastgestelde bovengrens van veilige inname (UL): tussen 800 en 1500 µg RE/dag voor kinderen afhankelijk van leeftijd, tussen 2000 en 2600 µg RE/dag voor adolescenten afhankelijk van leeftijd en 3000 µg RE/dag voor volwassenen.
- De gebruikelijke inname van vitamine A werd geanalyseerd met het SPADE®-programma. Een gedetailleerde beschrijving van de methodologie voor het afleiden van de gemiddelde inname van vitamine A, het type van de gebruikte referentiewaarden en de leeftijds- en geslachtsspecifieke waarden daarvan zijn hier te vinden.
- Vanwege statistische beperkingen kunnen de resultaten van vitamine A niet volgens opleidingsniveau worden weergegeven.
BELANGRIJKSTE RESULTATEN
De gemiddelde inname van vitamine A uit voeding is 695 µg RE/dag bij de Belgische bevolking en stijgt tot 717 µg RE/dag als rekening wordt gehouden met voeding en supplementen
0,6% van de Belgische bevolking loopt het risico op een overmatige inname van vitamine A uit voeding en supplementen
De gemiddelde inname van vitamine A uit voeding daalde van 847 µg RE/dag in 2014-2015 tot 686 µg RE/dag in 2022-2023
Groenten en zuivelproducten en hun vervangers dragen het meeste bij aan de inname van vitamine A (beide gemiddeld 25%)
Vitamine A-houdende supplementen dragen 3% bij aan de totale vitamine A inname
Percentage van de bevolking dat een vitamine A-houdend supplement gebruikt
16% van de bevolking van 3 jaar en ouder in België gebruikt een vitamine A-houdend supplement.
Volgens geslacht
Gemiddelde inname van vitamine A (µg RE/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- De gemiddelde inname van vitamine A uit voeding in de bevolking is 695 µg RE/dag en stijgt tot 717 µg RE/dag als voeding en supplementen in rekening worden gebracht.
- Mannen hebben een hogere gemiddelde inname van vitamine A uit voeding (756 µg RE/dag) in vergelijking met vrouwen (635 µg RE/dag). Wanneer supplementen worden meegerekend, blijft dit verschil bestaan, met een gemiddelde inname van 774 µg RE/dag en 661 µg RE/dag voor respectievelijk mannen en vrouwen.
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder met onvoldoende vitamine A inname, volgens leeftijd en geslacht, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Resultaten zijn gebaseerd op referentiewaarden voor nutriënten gedefinieerd als gemiddelde behoefte (AR).
- 30% van de bevolking krijgt een onvoldoende hoeveelheid vitamine A binnen via de voeding. Dit percentage daalt tot 28% wanneer voeding en supplementen in rekening worden gebracht. Hetzelfde geldt voor zowel mannen als vrouwen, aangezien hun risiconiveaus overeenkomen met die van de totale bevolking.
Overmatige vitamine A inname van de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens geslacht, België: 2022-2023
- 0,5% van de Belgische bevolking heeft een overmatige vitamine A inname via de voeding alleen. Wanneer ook rekening wordt gehouden met de vitamine A inname uit supplementen, heeft 0,6% van de bevolking een overmatige vitamine A inname.
- Meer mannen dan vrouwen hebben een overmatige vitamine A inname, maar gezien de onzekerheden rond deze waarden is het niet mogelijk om te concluderen dat deze percentages verschillen.
Volgens leeftijd
Gemiddelde inname van vitamine A (µg RE/dag) in de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens leeftijd, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden gehad hebben tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- De gemiddelde inname van vitamine A neemt toe met de leeftijd. Kinderen (573 µg RE/dag) en adolescenten (622 µg RE/dag) hebben een lagere inname dan volwassenen van 18-64 jaar (722 µg RE/dag) en volwassenen van 65 jaar en ouder (728 µg RE/dag).
- Wanneer rekening wordt gehouden met voeding en supplementen, blijft dit patroon bestaan, met een gemiddelde inname van vitamine A van 596 µg RE/dag, 636 µg RE/dag, 745 µg RE/dag en 752 µg RE/dag voor respectievelijk kinderen, adolescenten, volwassenen van 18-64 jaar en oudere volwassenen.
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder met onvoldoende vitamine A inname, volgens leeftijd, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Resultaten zijn gebaseerd op referentiewaarden voor nutriënten gedefinieerd als gemiddelde behoefte (AR).
- Oudere volwassenen (65 jaar en ouder) omvatten geen personen die in zorginstellingen verblijven, personen die in het ziekenhuis liggen of personen die aanzienlijke hulp nodig zouden gehad hebben tijdens de interviews (bv. mensen met cognitieve beperkingen).
- Het percentage van de bevolking met een onvoldoende vitamine A inname uit voeding is het hoogst bij adolescenten (38%), gevolgd door volwassenen van 18-64 jaar (31%) en oudere volwassenen (29%). Kinderen hebben het laagste risico op een onvoldoende inname van vitamine A uit voeding (11%). Het patroon blijft hetzelfde wanneer rekening wordt gehouden met voeding en supplementen, met dalingen van ongeveer 1 procentpunt in vergelijking met inname uit alleen voeding.
Overmatige vitamine A inname van de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens leeftijd, België: 2022-2023
- Het percentage van de bevolking met een overmatige inname van vitamine A via de voeding is het hoogst bij kinderen (4,3%). Dit percentage is 0,3% bij adolescenten en bijna nul bij volwassenen.
- Dit patroon blijft bestaan wanneer rekening wordt gehouden met voeding en supplementen: 5,3% van de kinderen en 0,4% van de adolescenten heeft een overmatige vitamine A inname. Voor volwassenen blijft dit percentage dicht bij nul.
Volgens regio
Gemiddelde inname van vitamine A (µg RE/dag) bij de bevolking van 3 jaar en ouder, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens voor België.
- De gemiddelde inname van vitamine A uit de voeding is 695 µg RE/dag in de Belgische bevolking. Er worden geen regionale verschillen waargenomen, aangezien de innames in Vlaanderen en Wallonië overeenkomen met die van de algemene bevolking.
- Wanneer rekening wordt gehouden met supplementen, is de gemiddelde inname van vitamine A 717 µg RE/dag voor de hele bevolking, zonder regionale verschillen.
Percentage van de bevolking van 3 jaar en ouder met onvoldoende vitamine A inname, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Resultaten zijn gebaseerd op referentiewaarden voor nutriënten gedefinieerd als gemiddelde behoefte (AR).
- Brussel is uitgesloten van de regionale vergelijking vanwege een onvoldoende aantal deelnemers, maar is wel opgenomen in de nationale gegevens voor België.
- Het percentage mensen met een onvoldoende vitamine A inname bedraagt 30% voor de hele bevolking. Dit percentage is iets hoger in Vlaanderen (32%) dan in Wallonië (29%). Gezien de onzekerheden rond deze waarden is het echter niet mogelijk om te concluderen of deze percentages al dan niet verschillen.
- Wanneer zowel voeding als supplementen in beschouwing worden genomen, blijft dit patroon hetzelfde, met een daling van ongeveer twee procentpunt voor beide regio’s.
Volgens jaar
Gemiddelde inname van vitamine A (µg RE/dag) in de bevolking van 3 tot 64 jaar, volgens jaar, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Volwassenen van 65 jaar en ouder werden niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- De gemiddelde inname van vitamine A uit voeding daalde van 847 µg RE/dag in 2014 tot 686 µg RE/dag in 2022 in de bevolking van 3 tot 64 jaar.
- De gemiddelde inname van vitamine A uit voeding en supplementen was 883 µg RE/dag in 2014 en daalde tot 708 µg RE/dag in 2022 in de bevolking van 3 tot 64 jaar.
Percentage van de bevolking van 3 tot 64 jaar met onvoldoende vitamine A inname, volgens regio, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Resultaten zijn gebaseerd op referentiewaarden voor nutriënten gedefinieerd als gemiddelde behoefte (AR).
- Volwassenen van 65 jaar en ouder werden niet opgenomen omdat zij geen deel uitmaakten van de doelpopulatie van het onderzoek van 2014-2015.
- Het percentage van de Belgische bevolking met een onvoldoende inname van vitamine A uit de voeding steeg van 24% in 2014 naar 30% in 2022.
- Wanneer de inname uit voeding en supplementen wordt beschouwd, blijft dit patroon hetzelfde, met een daling van twee procentpunten voor beide jaren.
Overmatige vitamine A inname van de bevolking van 3 tot 64 jaar, volgens jaar, België: 2022-2023
- Het percentage van de Belgische bevolking van 3 tot 64 jaar met een overmatige inname van vitamine A uit voeding daalde van 2014 tot 2022 van 1,8% tot 0,6%.
- Als we kijken naar de inname uit voeding en supplementen, liep 2,1% van de bevolking van 3 tot 64 jaar in 2014 het risico op een te hoge inname, vergeleken met 0,8% in 2022.
Bijdrage van voedingsmiddelen en supplementen
De bijdrage van voedingsmiddelen en supplementen aan de vitamine A inname, in de bevolking van 3 jaar en ouder, België: 2022-2023
- Ruw = resultaten gewogen voor seizoen, leeftijd, geslacht en sociaaleconomische status.
- Groenten en melk, melkproducten en plantaardige alternatieven leveren de grootste bijdrage aan de inname van vitamine A, elk met ongeveer 25%.
- Ze worden gevolgd door vetten en oliën (14%), vlees en plantaardige alternatieven, en gebak en koekjes (beide 8%).
- Voedingssupplementen dragen gemiddeld 3% bij aan de inname van vitamine A.
Gelieve naar deze pagina te verwijzen als: Sciensano. Micronutriënten: Vitamine A, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, Juni 2025, Brussel, België, https://www.sciensano.be/nl/resultaten-van-de-nationale-voedselconsumptiepeiling-2022-2023/micronutrienten-vitamine/vitamine-a